Wat is de fawn respons?
De fawn respons is een overlevingsreactie. Deze komt vaak voor bij mensen die bekend zijn met complex trauma en/of in langdurige onveiligheid hebben geleefd. De fawn respons komt vooral tot uiting in relaties.
De fawn respons betekent dat je probeert gevaar te verminderen door de ander tevreden te houden. Je vecht niet, vlucht niet, je zenuwstelsel richt zich op het verminderen van dreiging door meegaand gedrag.
Ook de fawn respons wordt aangestuurd door het autonome zenuwstelsel. Er is sprake van stress en dreiging, maar vechten of vluchten voelt/is niet mogelijk of te gevaarlijk. De oplossing die het systeem dan kiest, is: verbinden om te overleven.
De fawn respons in actie
Met je sympathische zenuwstelsel heel actief (er is spanning en alertheid), is de energie gericht naar buiten. Je scant:
- Wat heeft de ander nodig?
- Hoe kan ik de situatie of de ander kalm houden?
- Wat moet ik doen om afwijzing, woede of escalatie te voorkomen?
Dit gebeurt grotendeels onbewust en automatisch. Onder stress heb je minder toegang tot je prefrontale cortex, het denkbrein dat helpt bij nadenken en afwegen. Daardoor reageer je vanuit overleving in plaats van vanuit bewuste keuzes.
Hoe ontstaat de fawn respons?
De fawn respons ontstaat vaak in situaties waarin er zowel afhankelijkheid als onveiligheid speelt. Bijvoorbeeld bij iemand die opgroeit of samenleeft met emotioneel onvoorspelbare, afwezige of grensoverschrijdende anderen. Vechten of vluchten voelt dan vaak niet als een optie. Je systeem zoekt een manier om veilig te blijven, en aanpassen of pleasen kan dan de beste strategie zijn om verbonden te blijven.
De fawn respons is daarmee een slimme en noodzakelijke manier van overleven.
Hoe herken je de fawn respons?
Wanneer de fawn respons actief is, kun je mogelijk één of meerdere van de volgende patronen herkennen:
- Moeite met nee zeggen of je grenzen aangeven
- Veel aandacht voor de gevoelens en behoeften van anderen
- Schuld- of schaamtegevoelens wanneer je voor jezelf kiest
- Conflicten vermijden, zelfs als dat ten koste gaat van jezelf
- Het gevoel jezelf kwijt te raken in relaties
- Chronische spanning, vermoeidheid of leegte
Van binnen is er vaak stress en angst, terwijl je naar buiten toe rustig, vriendelijk en behulpzaam overkomt.
De keerzijde van fawning
Hoewel de fawn respons ooit nodig en helpend was, kan ze op de lange termijn vermoeiend of belastend worden, of zelfs schadelijk. Je zenuwstelsel blijft in een staat van alertheid, waardoor het lastiger wordt om goed voor jezelf te zorgen:
- je eigen gevoelens en behoeften verdwijnen naar de achtergrond
- het aangeven van grenzen voelt moeilijk
- relaties kunnen onevenwichtig of uitputtend zijn
- je lichaam kan langdurig gespannen blijven
Net als bij andere traumaresponsen raakt het zenuwstelsel uit balans, ontregeld wanneer deze toestand te lang aanhoudt.
‘Gewoon assertiever worden!’
Zo werkt het niet. De fawn respons loslaten vraagt geen wilskracht, maar veiligheid. Je zenuwstelsel mag stap voor stap leren ervaren dat je je eigen grenzen, emoties en impulsen weer als veilig mogen voelen. En dat verbinding niet langer betekent dat je je moet aanpassen; dat dit niet ten koste hoeft te gaan van jezelf.
Traumatherapie en lichaamsgerichte benaderingen kunnen helpen om meer regulatie te ervaren, oude overlevingspatronen los te laten en ruimte te maken voor gezonde, wederkerige verbindingen.
De fawn respons is geen zwakte, maar een slimme overlevingsstrategie. Een teken van aanpassingsvermogen. Nu mogen je lichaam en brein leren dat er andere, veiligere manieren van leven mogelijk zijn die meer ondersteunend zijn voor jou. Dat geeft meer ruimte aan wie jij werkelijk bent.
Leestip
Fawning - Ingrid Clayton
Stop met pleasen en vind jezelf terug
Meer over dit onderwerpÂ
