Wat is ACT?
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) is een vorm van cognitieve gedragstherapie die je helpt om anders om te gaan met moeilijke gedachten, gevoelens en herinneringen.
Waar veel therapieën zich richten op het verminderen van klachten, legt ACT de nadruk op iets anders: leren om ruimte te maken voor wat je ervaart, zodat het je leven minder bepaalt.
ACT gaat uit van het idee dat pijn en ongemak onvermijdelijk zijn, maar dat het gevecht ertegen vaak extra lijden veroorzaakt. Door dat gevecht stap voor stap los te laten, ontstaat er ruimte.
Binnen ACT werk je aan zes kernprocessen:
Acceptatie: ruimte maken voor wat je voelt
Cognitieve defusie: afstand nemen van gedachten
Contact met het hier en nu: aanwezig zijn in het moment
Zelf als context: ervaren dat je méér bent dan je gedachten en gevoelens
Toegewijd handelen: stappen zetten in die richting
Werken aan cognitieve flexibiliteit
De zes kernprocessen van ACT versterken samen wat ook wel je psychologische flexibiliteit wordt genoemd. Dit is het vermogen om aanwezig te blijven bij wat er is (acceptatie), en toch keuzes te maken die kloppen voor jou (commitment). Op die manier vergroot het ook je veerkracht.
Wat is Trauma-Focused ACT (TF-ACT)?
Trauma-Focused ACT (ook wel traumagerichte ACT genoemd) is geen specifiek protocol of behandeling, maar een manier van werken waarin ACT expliciet wordt afgestemd op mensen met trauma.
Dat betekent vooral dat er extra aandacht is voor de mogelijke rol van trauma bij veel verschillende psychische klachten, en de impact van trauma op het lichaam, brein en zenuwstelsel. Ook is er extra aandacht voor zelfcompassie en hoe dit te laten groeien.Â
Binnen Trauma-Focused ACT wordt er met name gewerkt binnen drie gebieden:
- Leven in het heden: je leert jezelf te gronden en je aandacht op het hier-en-nu te richten.
- Het verleden helen: je onderzoekt hoe het verleden je huidige gedachten en gedrag heeft gevormd, en werkt aan trauma-gelerateerde overtuigingen die hier nog mee samengaan.
- Een toekomst opbouwen: je stelt op waarde gebaseerde doelen en onderzoekt posttraumatische groei.
Het doel van Trauma-Focused ACT is niet om traumatische ervaringen opnieuw te doorleven, maar om er op een andere manier mee te leren omgaan, zodat het minder grip heeft op je dagelijks leven.
Hoe ziet een ACT sessie eruit?
Een ACT-sessie kan je zowel individueel als in groepsverband volgen. Meestal bestaat het uit een combinatie van gesprek en ervaringsgerichte oefeningen.
Je kunt de volgende elementen verwachten:
- Verkennen van je klachten en patronen: Je brengt samen in kaart waar je last van hebt. Bijvoorbeeld terugkerende gedachten, vermijding of gevoelens die je overspoelen.
- Oefeningen in aandacht (mindfulness): Je leert om stil te staan bij wat er in je lichaam en hoofd gebeurt, zonder direct te reageren of te oordelen.
- Anders leren omgaan met gedachten: Je onderzoekt hoe gedachten werken en hoe je er wat meer afstand van kunt nemen. Gedachten hoeven niet altijd leidend te zijn.
- Ruimte maken voor gevoelens: In kleine stappen leer je om gevoelens toe te laten, zonder dat ze je overweldigen.
- Werken met waarden: Je staat stil bij wat voor jou belangrijk is. Wat geeft richting aan jouw leven, los van je klachten?
- Concrete stappen zetten: Je kijkt wat je ondanks klachten zoals angst of spanning tóch kunt doen in lijn met jouw waarden.
Soms krijg je ook oefeningen mee voor thuis, zodat je tussen de sessies door verder kunt oefenen.
Bij welke klachten kan ACT helpen?
ACT wordt bij veel verschillende klachten ingezet. Denk aan:
- Angst en paniek
- Depressieve klachten
- Posttraumatische stressklachten (PTSS)
- Veel piekeren en vastzitten in gedachten
- Schaamte en schuldgevoelens
- Stress en burn-out
- Chronische pijn of lichamelijke klachten
Bij trauma kan ACT vooral helpend zijn wanneer je merkt dat je:
- Heel streng of negatief over jezelf denkt
- Last hebt van hardnekkige gedachten
- Moeite hebt om weer richting of betekenis te ervaren in je dagelijks leven
- Vastloopt in patronen die ooit beschermend waren, maar je nu belemmeren
- Veel dingen vermijdt, zoals situaties, gevoelens en herinneringen, en hier anders mee om wilt leren gaan
Waar kan ik ACT volgen?
ACT wordt op veel plekken aangeboden in Nederland. Zowel binnen GGZ-instellingen, als bij vrijgevestigde coaches en therapeuten.Â
Soms wordt ACT als zelfstandige behandeling aangeboden, soms als onderdeel van een breder traject. Ook kun je zelfstandig met ACT aan de slag aan de hand van een werkboek of online opdrachten.
Het is goed om te weten dat ACT-therapeut géén beschermde titel is. Als je op zoek gaat naar een coach of therapeut om ACT bij te volgen, kan het goed zijn om te vragen naar de ervaring die iemand heeft in het werken met trauma.Â
Waar lees ik meer over ACT?
Boeken
- Innerlijk werk(boek) – Denise Matthijsen
- ACT met hoofd en hartÂ
- TF-ACT in de praktijk – Russ Harris
Website
Leestip
Innerlijk werk(boek)
Denise Matthijssen
Met medewerking van
Ingrid Pénzes
Beeldend therapeut, psycholoog en doctor in de sociale wetenschappen. Ze is gepromoveerd op de relatie tussen beeldende kunst en geestelijke gezondheid en heeft op basis daavan ArTA ontwikkeld. Ze biedt scholing over vaktherapie en trauma en schrijft blogs over vaktherapie en trauma.
